Ολιστική και στοχευμένη εκτίμηση του εκάστοτε ατόμου

Όταν πρόκειται να ξεκινήσετε, με τη βοήθεια του θεραπευτή σας, τη γνωστική-συμπεριφορική θεραπεία, αυτός με τη σειρά του θα σας ζητήσει αρχικά να συμπληρώσετε ορισμένες φόρμες και ερωτηματολόγια, ενώ παράλληλα θα λάβει και συγκεκριμένες πληροφορίες σχετικά με το ιστορικό σας υπόβαθρο. Στόχος των εντύπων αυτών είναι να μαζευτούν ορισμένες χρήσιμες πληροφορίες για εσάς, έτσι ώστε ο θεραπευτής να μάθει, σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα, τι δυσκολίες έχετε και τι είδους καταστάσεις αντιμετωπίζετε αυτό το διάστημα, με απώτερο στόχο να σας βοηθήσει με αποτελεσματικό και στοχευμένο, κάθε φορά, τρόπο. Τέλος, η λήψη στοχευμένων πληροφοριών βοηθάει και στη διαφοροδιάγνωση, έτσι ώστε ο θεραπευτής να μπορέσει να αποκλείσει ορισμένες ψυχικές δυσκολίες και να εστιάσει τη θεραπεία και τις μεθόδους του σε αυτές που πραγματικά επείγουν τη δεδομένη χρονική περίοδο. Αυτό είναι σημαντικό να αναφερθεί και να το γνωρίζετε όταν πρόκειται να έρθετε σε επαφή με κάποιον ειδικό ψυχικής υγείας, καθώς μπορεί μέχρι τώρα να εστιάζατε σε μία κατάσταση, ενώ ουσιαστικά θα έπρεπε να είχατε στρέψει την προσοχή σας κάπου αλλού, με μοναδικό άξονα την περαιτέρω καλλιέργεια της ψυχικής σας υγείας.

Βιβλιογραφία

Delgadillo, J., & Gonzalez Salas Duhne, P. (2020). ”Targeted prescription of cognitive–behavioral therapy versus person-centered counseling for depression using a machine learning approach”. Journal of Consulting and Clinical Psychology. 88(1). pp 14–24. https://doi.org/10.1037/ccp0000476

Hawley, L. L., Padesky, C. A., Hollon, S. D., Mancuso, E., Laposa, J. M., Brozina, K., & Segal, Z. V. (2017). ”Cognitive-behavioral therapy for depression using mind over mood: CBT skill use and differential symptom alleviation”. Behavior therapy. 48(1). pp 29-44. https://doi.org/10.1016/j.beth.2016.09.003

Δομή και ροή των θεραπευτικών συναντήσεων;

Στη γνωστική-συμπεριφορική θεραπεία οι συνεδρίες οφείλουν (ως επί το πλείστον) να είναι όσο το δυνατόν περισσότερο δομημένες και σαφώς καθορισμένες γίνεται (κυρίως ως προς το περιεχόμενο, όχι τόσο ως προς το χρονικό όριο της συνεδρίας, αυτό επιδέχεται διακυμάνσεις ανάλογα την εκάστοτε περίσταση). Στις συναντήσεις κάθε φορά ο θεραπευόμενος μαζί με τη βοήθεια του θεραπευτή του θέτουν μαζί μια σειρά από θέματα προς συζήτηση. Στα θέματα αυτά μπορεί να περιλαμβάνεται μία αναφορά σε τρέχοντα προβλήματα της καθημερινότητας, αναφορά στη δουλειά που είχε ο θεραπευόμενος για το σπίτι, μία ανασκόπηση της εμπειρίας της προηγούμενης συνεδρίας ή κυρίως σε κάτι που ο θεραπευόμενος έχει άμεσα ανάγκη να εκφράσει για τη δική του ψυχική ευημερία της δεδομένης στιγμής.

Εσείς και ο θεραπευτής, κατά τη διάρκεια των συναντήσεών σας, θα ορίσετε συγκεκριμένους στόχους στην αρχή της διαδικασίας, τους οποίους μπορείτε να τροποποιήσετε εν μέρει κατά τη διάρκειά της, πάντα υπό την επίβλεψη του θεραπευτή σας. Οι στόχοι αυτοί θα αποτελούν και τον κύριο άξονα των συναντήσεών σας. Έπειτα, όσο κυλάνε οι συναντήσεις, θα μπορείτε να αξιολογήσετε την ποιότητα των αρνητικών συναισθημάτων σας και να βλέπετε, σύμφωνα με τους αρχικούς άξονες, το συναισθηματικό επίπεδο στο οποίο βρίσκεστε. Βασικό χαρακτηριστικό για την επιτυχής ολοκλήρωση της εκάστοτε θεραπευτικής πορείας είναι να μπορείτε να νιώθετε άνετα και ελεύθερα  στο να δίνετε πληροφορίες για την πορεία της θεραπείας στο θεραπευτή σας. Αυτές οι πληροφορίες είναι χρήσιμες, ώστε να καταλάβετε «τι δουλεύει και τι δε δουλεύει» σε εσάς, έτσι ώστε να μπορέσετε να τροποποιήσετε ορισμένες δυσκολίες που ενδεχομένως να προκύψουν στη θεραπεία – συνεργασία σας.

Βιβλιογραφία

Dobson, D. J., & Dobson, K. S. (2013). ‘’In-session structure and collaborative empiricism’’. Cognitive and Behavioral Practice. 20(4). pp 410-418. https://doi.org/10.1016/j.cbpra.2012.11.002

Secker, D. L., Kazantzis, N., & Pachana, N. A. (2004). ‘’Cognitive behavior therapy for older adults: Practical guidelines for adapting therapy structure’’. Journal of rational-emotive and cognitive-behavior therapy. 22(2). pp 93-109. https://doi.org/10.1023/B:JORE.0000025440.38005.7e

Ασκήσεις που λαμβάνουν χώρα στο σπίτι από τον ίδιο το θεραπευόμενο (homework)

Αυτό που μαθαίνουν κυρίως οι θεραπευόμενοι στις συνεδρίες της γνωστικής-συμπεριφορικής θεραπείας είναι αυτό στο οποίο θα εξασκηθούν και εκτός συνεδριών, μόνοι τους. Η δουλειά για το σπίτι (Homework) είναι ένα από τα βασικά στοιχεία της εργαλειοθήκης της Γνωστικής – Συμπεριφορικής θεραπείας (CBT) και μπορεί να περιλαμβάνει μεταξύ άλλων: 1) την σταδιακή ανάπτυξη και καλλιέργεια των προσωπικών στόχων του καθενός, 2)  την αμφισβήτηση ορισμένων αρνητικών σκέψεων, 3) καταγραφή της διάθεσης, των σκέψεων, των συμπεριφορών και των αποτελεσμάτων αυτών, 4) πραγματοποίηση συγκεκριμένων και προγραμματισμένων δραστηριοτήτων, 5) συλλογή στοχευμένων πληροφοριών, 6) «Ζύγισμα» και ποιοτική ανάλυση της σκέψης, 7) Τροποποίηση μοτίβων, 8) Τροποποίηση γνωστικών αντιλήψεων, κ.α.

Βιβλιογραφία

Anderson, T., Watson, M., & Davidson, R. (2008). ‘’The use of cognitive behavioural therapy techniques for anxiety and depression in hospice patients: a feasibility study’’. Palliative Medicine. 22(7). pp 814-821. https://doi.org/10.1177/0269216308095157

Hinton, D. E., Pich, V., Hofmann, S. G., & Otto, M. W. (2013). ‘’Acceptance and Mindfulness Techniques as Applied to Refugee and Ethnic Minority Populations With PTSD: Examples From” Culturally Adapted CBT”. Cognitive and Behavioral Practice. 20(1). pp 33-46. https://doi.org/10.1016/j.cbpra.2011.09.001

Γιατί η Γνωστική – Συμπεριφορική θεραπεία δεν εστιάζει απαραιτήτως σε γεγονότα και καταστάσεις της παιδικής ηλικίας;

Η γνωστική – συμπεριφορική θεραπεία εστιάζει στο «εδώ και τώρα», τις ιδέες και τις αντιλήψεις δηλαδή του εκάστοτε ατόμου «στο παρόν». Ωστόσο, με ορισμένα άτομα και κάτω από συγκεκριμένες προϋποθέσεις είναι χρήσιμο και ωφέλιμο να ανατρέξουμε και να αναζητήσουμε τις πηγές των ανησυχιών τους, ώστε να υπάρξουν ουσιαστικές και ριζικές αλλαγές στον τωρινό τρόπο σκέψης, πάντα με τη βοήθεια και την καθοδήγηση του εκάστοτε θεραπευτή. Παρ΄ όλα αυτά, το παρόν εξακολουθεί να είναι ο κύριος άξονας της συγκεκριμένης θεραπευτικής προσέγγισης και των τεχνικών που χρησιμοποιούνται.

Βιβλιογραφία

Harvey, A. G., Watkins, E., & Mansell, W. (2004). ‘’Cognitive behavioural processes across psychological disorders: A transdiagnostic approach to research and treatment’’. Oxford University Press. USA.

Laidlaw, K. (2021). ‘’Cognitive behavioral therapy with older people’’. American Psychological Association.

Φαρμακευτική αγωγή και Γνωστική – Συμπεριφορική θεραπεία: Ποια η σχέση μεταξύ των δύο παραμέτρων;

Η γνωστική-συμπεριφορική θεραπεία δεν έρχεται σε καμία περίπτωση να υποβαθμίσει και να χρωματίσει με αρνητικό πρόσημο τη χρήση φαρμακευτικής αγωγής. Ωστόσο, για πληθώρα ψυχικών προβλημάτων υπάρχουν στατιστικά σημαντικές ενδείξεις στην παγκόσμια βιβλιογραφία ότι η γνωστική-συμπεριφορική ψυχοθεραπεία είναι το ίδιο αποτελεσματική όσο και η φαρμακοθεραπεία. Βέβαια, υπάρχουν και φορές όπου ο θεραπευόμενος χρειάζεται άμεσα συγκεκριμένες ουσίες στον εγκεφαλικό του φλοιό για την σωστή και αποτελεσματική αντιμετώπιση των ψυχικών δυσκολιών που αντιμετωπίζει. Έτσι, σε περιπτώσεις όπως αυτές της βαριάς μορφής κατάθλιψης, του έντονου άγχους, καθώς και σε ορισμένες άλλες πιο δύσκολες ψυχικές καταστάσεις, ενδείκνυται ταυτόχρονα η χρήση Γνωστικής-Συμπεριφορικής θεραπείας και φαρμακευτικής αγωγής. Ωστόσο, οι πιθανές διαταραχές ποικίλουν και ο κάθε άνθρωπος είναι κατά βάση του μοναδικός. Έτσι, ανάλογα την εκάστοτε περίπτωση χρησιμοποιείται και ξεχωριστός τρόπος δράσης από μεριάς του θεραπευτή, πάντα κατάλληλα προσαρμοσμένος στις ανάγκες του ατόμου.

Βιβλιογραφία

Hart, J., & Björgvinsson, T. (2010). ‘’Health anxiety and hypochondriasis: Description and treatment issues highlighted through a case illustration’’. Bulletin of the Menninger Clinic. 74(2). pp 122-140. https://doi.org/10.1521/bumc.2010.74.2.122

Höfer, S. (2020). ‘’Cognitive behavioural therapy in patients with an implanted cardioverter defibrillator’’. European journal of preventive cardiology. 27(3). pp 256-257. https://doi.org/10.1177/2047487319884375

Sipe, W. E., & Eisendrath, S. J. (2012). ‘’Mindfulness-based cognitive therapy: theory and practice’’. The Canadian Journal of Psychiatry. 57(2). pp 63-69. https://doi.org/10.1177/070674371205700202